Kategorie: Wszystkie | historia | mapy | przyroda | region | trasy
RSS

przyroda

wtorek, 06 listopada 2007

Ochrona przyrody-  po co parki krajobrazowe?

     Miarą wartości społeczeństw jest ich stosunek do przyrody, a więc w perspektywie troska o kondycję ekologiczną Ziemi i zapewnienie zdrowych warunków życia następnym pokoleniom. Terytorium naszego kraju w niespełna 30% pokrywają lasy. To bardzo niewiele i wypadałoby szczególnie chronić cenne przyrodnicze obszary. W tym celu tworzy się rezerwaty, parki krajobrazowe i narodowe oraz strefy chronionego krajobrazu. Na opisywanym obszarze znajduje się Nadbużański Park Krajobrazowy, do którego przylega Nadbużański Obszar Chronionego Krajobrazu. Utworzono tu dotychczas 12 rezerwatów przyrody, postulowane są kolejne. Tworzenie PK i OChK ma na celu zachowanie równowagi pomiędzy terenami zurbanizowanymi a terenami cennymi przyrodniczo i oddziałującymi biologicznie dodatnio, będącymi jednocześnie miejscem wypoczynku. Przyczynia się do hamowania procesów dewastacyjnych i chroni wartości przyrodniczo-estetyczno-zdrowotne. W parkach krajobrazowych (i ich otulinach) nie lokuje się uciążliwego przemysłu, a działalność gospodarcza i rolnicza, nie wyłączając leśnej, musi być prowadzona bez ujemnych skutków dla środowiska naturalnego. Mówiąc prościej, życie w PK to nie „zamkniecie ludzi w skansenie”, jak twierdzą oponenci rozszerzania obszarów chronionych (czyje interesy oni reprezentują?), ale wyróżnienie. Rolnicy mogą produkować zdrową żywność, osiedla są stopniowo wyposażane w kanalizację i oczyszczalnie ścieków, promuje się turystykę, poza tym prowadzona jest normalna gospodarka. Tymczasem wiele osób nie dostrzega szansy, woli egzystencję na jałowej glebie, obojętnieje wobec degradacji cennych przyrodniczo obszarów, nierzadko przykłada do tego rękę.  PK chronią duże kompleksy leśne, wodne, doliny rzeczne, wysoczyzny, pasma górskie; obecnie mamy ich w Polsce ponad 140. O.Ch.K. chronią tereny o krajobrazie harmonijnym, gdzie zachowała się równowaga ekologiczna i walory turystyczne. Preferuje się w nich gospodarkę rolno-leśną, blokuje nieprzemyślaną zabudowę, przeprowadzanie linii wysokiego napięci, forsuje zalesianie jałowych gleb. Obszary Ch.K. łącząc się  ze sobą w sposób sieciowy tworzą korytarze ekologiczne, pozwalające na przemieszczanie się gatunków roślin i zwierząt między cennymi obszarami chronionymi (parkami krajobraz.). Izolacja terenów chronionych przez otaczanie ich silną urbanizacją doprowadziłaby do ich degradacji, ponieważ zanikłaby nie tylko wymiana genów, ale doszłoby np. do sytuacji, gdy w jednym parku kraj. nastąpiłaby gradacja szkodników niszczących zieleń, a w drugim głodowałaby populacja owadożernych ptaków. OchK to także kliny napowietrzające i rezerwuary czystego powietrza. Rezerwaty przyrody nazywa się często „bankiem genów’, bowiem coraz powszechniej tylko w nich mogą przetrwać naturalne ekotypy i ginące gatunki.

REZERWATY PRZYRODY

Rezerwat CZAPLOWIZNA jest wspaniałym „sanktuarium” przyrody. Powstał w 1980 roku na powierzchni 213.23 ha w celu ochrony pozostałości pierwotnych zbiorowisk roślinnych dawnej Puszczy Kamienieckiej z bogatą ornitofauną i licznymi gatunkami chronionymi. Teren rezerwatu jest płaski i zabagniony, przeważnie podmokły. W drzewostanie dominuje sosna, olsza czarna, brzoza omszona i brodawkowata, świerk pospolity; w starodrzewach przeważa grab i dąb szypułkowy. Rzadko spotykanym elementem w lasach są rosnące tu grusze         pospolite i dzikie jabłonie. Wyróżnia się zbiorowisko borów trześlicowych i bagiennych, olsów i czterech różnych turzycowisk, a także brzezina bagienna. Rosną tu rzadkie okazy flory: kosaciec syberyjski, kruszczyk szerokolistny, listera jajowata, paproć nasieźrzał pospolity. W rezerwacie lęgi wyprowadza 45 gatunków ptaków, m.in.: bocian czarny, kruk, jastrząb, myszołów, brodziec samotny, słonka, 5 gatunków dzięcioła (pstry, duży, średni, mały, czarny), krętogłów, sikory, ponadto zalatuje tu chętnie ptactwo wodne i żurawie. Ptaki tworzą w rezerwacie tzw. pierwotny zespół dominacji (ponad ½ składu ilościowego lasów). Zwiedzanie szlakami 8, 9, 10.

Rezerwat leśny JEGIEL, 18.54 ha, utworzony w 1981 roku, chroni 120-letni starodrzew naturalnego olsu i rzadkiej na nizinach świerczyny na torfie, rosnący w zabagnionym tarasie doliny Bugu pod wsiami Szumin i Wywłoka. Posiada bardzo puszczański charakter, stanowi ostoję łosia i dzika. W północnej części przeważają wykroty olszowe, w płd. – bór świerkowy z przestojami dwustuletnich okazów świerka. W runie paproć narecznica szeroka, borówka czernica, konwalijka dwulistna, widłaki, mchy torfowce, rzadka trawa trzcinnik owłosiony, 200 gatunków grzybów  (zbiór zabroniony!). Szlak 6.

Rezerwat faunistyczny MOCZYDŁO utworzony w 1991 roku na pow. 58.08 ha w Lasach Miedzyńskich między Stoczkiem a Starą Wsią. Chroni śródleśne, zarastajace jeziorko, torfowisko wysokie i otaczające go drzewostany (130-letni bor sosnowy świeży,grądy, bór wilgotny i bagienny). Lęgi wyprowadzają tu perkozki, kaczki (krzyżówka, czernica, cyraneczka), kurki wodne, błotniaki stawowe, bródźce samotne. W wodzie żyją żaby wodne, ropuchy szare i zielone. Do rezerwatu zalatują żurawie, cyranki, rybitwy zwyczajne, muchołówki małe, pokrzywnice, pokrzewki jarzębate i in. Ogółem na 66 tu występujących 48 gatunków określa się w rezerwacie jako lęgowe, m.in. kurka wodna, czernica, potrzos, błotniak stawowy, bocian czarny, perkozem i brodziec samotny. Zwiedzanie tylko szlakiem 16 ze względu na konieczność zapewnienia spokoju ptakom.

Rezerwat MOKRY JEGIEL (115 ha). Chroni się tu łęgi olchowe i brzozowo – olchowe, olsy i wilgotne bory mieszane z udziałem starodrzewia świerkowego. Niedostępność obszaru sprzyja bytowaniu bogatej i zagrożonej wyginięciem awifauny: bociana czarnego (hajstry), żurawia, cietrzewia, gołębiarza, słonki, bekasa kszyka, dudka, dzięciołów, kruka, turkawki, strumieniówki. Oprócz tego przebywają w okolicy kanału krzyżówki, myszołowy, krętogłowy, dzięciołki, pokrzywnice, raniuszki, sikory czarnogłowe i ubogie, pełzacze leśne, czyże, dziwonie, grubodzioby, potrzosy – gatunki potencjalnie zagrożone. Łatwo o spotkanie z sarnami, dzikami, łosiami, lisami. Niebezpieczeństwem dla tak cennego świata są forsowane na kanale prace melioracyjne i osuszanie gruntów. Jegiel to w gwarze kurpiowskiej świerk, drzewo iglaste. Szlak 11.

Rezerwat torfowiskowy ŚLIŻE - – utworzony w 1981 roku, zajmuje 44.29 ha. Chroni dwa zarastajace jeziorka dystroficzne, powstałe po eksploatacji torfu, stanowiące przykład wtórnego tworzenia się torfowiska wysokiego (10 ha) oraz otaczający je las w widłach szos z Warszawy do Łochowa i z Jadowa do Sulejowa. Wody są silnie zakwaszone i zawierają sporą ilość próchnicy. Lustro wody opanowują kożuchy torfowców (tzw. pło mszarne), odrywające się od brzegu i tworzące pływające wyspy (ostatnio jest ich coraz mniej). W drzewostanie dominuje sosna, niewielki fragment zajmuje topola osika. Do sztucznie wprowadzonych endemitów należą dąb czerwony i sosna Banksa. W podszycie wyróżnia się kruszyna, jałowiec, w runie żarnowiec miotlasty, świdośliwa jajowata oraz całkowicie chronione: widłak jałowcowaty, rosiczka okrągłolistna, grzebieńczyk wodny, grzybienie białe, bagno zwyczajne, konwalia majowa. W rezerwacie gniazdują łabędzie nieme, kaczki i inne ptaki wodne. Szlak 13.

Rezerwat krajobrazowy WILCZE BŁOTA  sąsiaduje bezpośrednio ze stacją PKP Ostrówek Węgr. Zajmuje obszar 89.26 ha (utworzony w 1996 roku). Ochronie podlegają zróżnicowane zbiorowiska roślinne, rosnące na oligotroficznych glebach bielicowych, bagiennych i torfowych: bory sosnowe, olsy, łąki, torfowiska z krzewiastymi wierzbami. Spotyka się liczne stanowiska widłaków jałowcowatego i goździstego, storczyków szerokolostnego i plamistego oraz kruszczyka szerokol., kocankę piaskowe, czosnek winnicowy, pięciornik. Lęgi wyprowadzają tu 53 gatunki ptaków, m.in. myszołowy. Fatalne oznakowanie w terenie, rozdeptywany przez zbieraczy jagód i grzybów. Szlak 14.

Rezerwaty Przyrody dla rozdziału „A może do Puszcz Ceranowskiej i Sterdyńskiej?”:

Biele – florystyczny, utworzony w 1989 roku na pow. 27.9 ha między Treblinką a Ceranowem. Chroni bogate stanowisko pełnika europejskiego oraz innych rzadko występujących roślin: wawrzynka wilczełyko, bezzieleniowego storczyka-gnieźnika leśnego, kruszczyka szerokolistnego i kopytnika. Ponadto rosną tu bodziszki leśne, kozłki całolistne, jaskry kaszubskie i rutewki wąskolistne.

Bojarski Grąd – florystyczny, powołany w 1995roku na obszarze 7.02 ha, w dolinie Bugu pomiędzy rzeką a obozem w Treblince. Chroni dwa pagórki wydmowe, oddzielone zagłębieniem torfowiskowym, porośnięte interesującą roślinnością. Na wydmach znajdują się młode dąbrowy, wykazujące sukcesję w kierunku dąbrowy świetliskiej. W zagłębieniach rosną płaty chronionego pełnika europejskiego i wielosiła błękitnego. Na uwagę zasługują stanowiska ciepłolubne, tworzone przez naparstnicę zwyczajną i lilię złotogłów; borealne wierzby śniadej i gorysza sinego oraz innych: przetacznika pagórkowatego, rutewki orlikolistnej, turzycy darniowej, tymotki boemara, pajęcznicy, bodziszka krwistego. Dojście do rezerwatu: od wsi Bojary na południe, groblą nad Kosówką do zakrętu i stąd ok. 500 m  na południe; ewentualnie na północ od drogi Jakubiki Puterki- obóz Treblinka.

Sterdyń –leśny, leży ok. 3 km na wschód od Ceranowa. Powołany w 1979 roku na pow. 11.91 ha w celu ochrony wspaniałego grądu z rzadkimi i chronionymi roślinami. Wyróżnia się dąbrowa z lipą i grabem w wieku 130 lat (część płn-wsch.). Rośnie tu endemit na nizinach – typowo górski gatunek parzydło leśne; poza tym w runie spotyka się jastrzębca polnego, jaskra kaszubskiego, szczyr trwały, zachyłkę trójkątną.

Podjabłońskie – (projektowany), florystyczny. Chroni dąbrowę świetlistą z obficie występującą orlicą pospolitą, fiołkiem przedziwnym, pięciornikiem białym i miodunką w runie.

Garnek  – (projektowany), leśny. Obejmuje bogate biotopy leśne: olsy, lęgi olchowe, łęgi olchowo-brzozowe z udziałem świerka, bogate fragmenty boru świerkowego wilgotnego ze starymi dębami. Lasy graniczą z wilgotnymi łąkami, tworząc biotopy o charakterze parkowy. Zdumiewa liczna awifauna, którą reprezentują: żuraw, bocian czarny, cietrzew, dzięcioł czarny i średni, brodziec samotny, bekas kszyk, derkacz, dudek, jastrząb, świergotek łąkowy, strumieniówka, czyż, dziwonia, gil, krętogłów, dzięciołek, myszołów, pokrzywnica, krzyżówka, czajka, potrzos, sikory, raniuszek, gadożer, orzechówka.

 

... rezerwaty projektowane i postulowane przez ekologów:

Wydmy Lucynowsko- Mostowieckie- szlak 3,

Fidest- 5,

Parowy- 6,

Brzuza- 6.

Podjabłońskie, Garnek- w rozdziale „A może do Puszcz Ceranowskiej i Sterdyńskiej?”.

Nadbużański Park Krajobrazowy utworzony został 30.IX.1993. Obejmuje środkowowschodnią część woj. Mazowieckiego: Puszczę Kamieniecką, Lasy Miedzyńskie i Ceranowskie, Dolinę Dolnego Bugu (część lewobrzeżną) od Serocka po Sterdyń. Jego powierzchnia wynosi teraz 54 139 ha (z otuliną 77 515 ha), po planowanym poszerzeniu ku północy i wchłonięciu Puszczy Białej zwiększy się do 139 078 ha (z otuliną aż 221 897!) Obszar parku jest zróżnicowany krajobrazowo. Wyróżnia się szeroka dolina naturalnie meandrującego Bugu (rzadkość w Europie), pełna ptaków, mielizn, starorzeczy, urwistych brzegów i rozległych łąk z ciepłolubnymi murawami. Z nadbużańskich skarp rozciągają się szerokie panoramy. Znaczenie ekologiczne Parku podkreśla położenie wzdłuż ponadregionalnych ciągów przyrodniczych, szlaków migracji flory i fauny, jakimi są doliny Wisły, Narwi i Bugu, łączące resztę kraju z Zielonymi Płucami Polski. Występują tu także zwarte kompleksy leśne z wydmami i torfowiskami, a w dolinach cieków wodnych naturalne łęgi olchowo-wiązowe.

   Na terenie parku występuje 118 zespołów i zbiorowisk roślinnych (w tym rzadki i ginące). Florę reprezentuje 1300 gatunków (38 drzew, 59 krzewów, 60 chronionych, 170 rzadkich, m.in. wierzba śniada, lepnica dwudzielna, skalnica trójpalczasta, lucerna kolczastostrąkowa). Warto wymienić m.in. kępy storczyków, w tym kukułki szerokolistnej- pod Skuszewem, bardzo rzadkiego, wysokiego starca błotnego, niebiesko kwitnący czosnek kątowy oraz zagrożony wyginięciem groszek błotny- w zaroślach nadbużańskich. Wyjątkowe cenne florystycznie zbiorowisko wrzosowiskowo- borowe znajduje się pod Mostówką (patrz szlak 13). W starorzeczach i zakolach rzek królują rośliny wodno szuwarowe: pałka wodna, tatarak, kosaciec żółty a nawet rzadkie zbiorowiska słodkowodnych makrofitów  (rdestnica ostrolistna, osoka aloesowata, pływającą po wodzie, kożuchy rzęsy, grążel żółty, grzybienie – popularne lilie wodne). Z rzadkich roślin pastwiskowo-łąkowych wyróżnia się turówka wonna i czosnek kątowy. Na piaskach dominują interesujące florystycznie murawy psamofilne (lepnica tatarska, wiesiołek piaskowy, czerwonołodygowy) a obok nich lępieżnik kutnerowaty – przybysz z wybrzeża; macierzanka, zawciąg, kocanka, rozchodnik. Murawy piaszczyste, nad rzekami zalewane wodą i przysypywane piaskiem, spotykamy też w rezerwacie Czaplowizna i w okolicy Sadownego. Budują je tam goździk piaskowy i łyszczec baldachogronowy. Żyzne wydmy opanowały ciepłolubne murawy z cenną lilią złotogłów.

   Populacja łosi liczy 150 sztuk, jeleni 270, dzików 400, saren 2600; ponadto obserwuje się wilki, wydry, bobry (okresowo). Park wyróżniają walory kulturalno-historyczne, związane z jego położeniem na styku trzech kultur Mazowsza, Kurpi i Podlasia: oryginalność budownictwa wiejskiego, przejawy folkloru, miejsca związane z męczeństwem (Treblinka), mogiły powstańcze z 1863 roku, pola bitew; działali tu ponadto wybitni Polacy: kardynał Wyszyński, Maria Dąbrowska, Cyprian K. Norwid, Teofil Lenartowicz, Oskar Kolberg, Melchior Wańkowicz, Edward Szymański, Piotr Skarga i inni. Rozwój parku powinien przebiegać w kierunku rozwoju agroturystyki, turystyki kwalifikowanej, rolnictwa ekologicznego, lecznictwa sanatoryjnego – taką strategię popierają wypoczynkowe tradycje tego terenu (Urle, Liwiec, Kamieńczyk, Puszcze, Zalew Zegrzyński).

Ścieżki edukacyjne w NPK

Dobrym pomysłem na połączenie spaceru czy przejażdżki rowerowej z edukacją przyrodniczą, poznawaniem najciekawszych zakątków Parku, prześledzeniem skomplikowanych powiązań w środowisku przyrodniczym oraz specyfiki pracy leśnika -  może być wizyta na jednej ze znakowanych ścieżek edukacyjnych, przygotowanych przez Dyrekcję Parku albo nadleśnictwa. Ustawione są na nich tablice ze zwięzłymi, ciekawie zaprezentowanymi informacjami, ilustrowane pięknymi zdjęciami.

Ścieżka "Jeziorka Kałęczyńskie" jest ścieżką okrężną, typowo przyrodniczą, przebiegającą w leśnych kompleksach, obok rez. Moczydło (urocze leśne jeziorko) i wśród urokliwych jeziorek dystroficznych. Zaczyna się w Hucie Gruszczyno (droga Stoczek- Paplin, pks z Sadownego, Węgrowa, albo dar-bus z Warszawy), krzyżuje ze szlakiem czerwonym 15 (tamże szerszy opis jeziorek i rezerwatu).

Ścieżka Rez. Moczydło- Treblinka jest kontynuacją ścieżki przyrodniczej "Jeziorka Kałęczyńskie". Przebiega przez tereny NPK w granicach trzech gmin Stoczek, Miedzna i Kosów Lacki leżących w powiatach Węgrów i Sokołów Podlaski. Dalsza część trasy za rez. Moczydło oprócz aspektu przyrodniczego zawiera również element krajoznawczy, ukazując nie tylko bogactwo przyrodnicze (pomniki przyrody: lipy, jałowce, dęby) lecz także piękno mazowieckiej wsi. Przystanek docelowy Treblinka jest znanym miejscem martyrologii i cierpienia wielu tysięcy ludzi. Całkowita długość ścieżki od początku w Hucie Gruszczyno do parkingu przy mauzoleum w Treblince wynosi 31 km. Na tej trasie znajduje się łącznie 15 tablic dydaktycznych, z czego 7 wchodzi w skład ścieżki "Jeziorka Kałęczyńskie" oraz dwa parkingi -miejsca odpoczynku. Trasa jest zróżnicowana pod względem przyrodniczym, krajobrazowym jak i stopniem trudności, polecana raczej na spacer rowerowy (propozycja szlaku rowerowego 9). Drogę wskazuje zielone oznakowanie i drogowskazy. Tablice dotyczą m.in.: rozpoznawania kwiatostanów i owoców wybranych gatunków drzew, gatunków ptaków, konstrukcji gniazd, ptaków drapieżnych, szkodliwości wypalania traw, sukcesji roślin (wkraczanie roślin drzewiastych na nieużytki i uprawiane ekstensywnie pola), sposobu dokarmiania ptaków i zakładania karmników.

Ścieżka w uroczysku Kules obok stacji Sadowne- patrz szlak pieszy 11.

Ścieżka „Jerzyki’’ - usytuowana w lesie koło Jerzysk, wzdłuż rzeczki Strugi z żeremiami bobrów. Wyposażona jest w 6 tablic informacyjnych (o ważniejszych gatunkach lasotwórczych, fazach rozwoju drzewostanów, o życiu bobrów, a także na temat ochrony przeciwpożarowej i zasad zachowania się w lesie).

Ścieżka zaczyna się w miejscowości Jerzyska przy leśniczówce, kończy zaś przy rezerwacie „Jegiel ” w leśnictwie Szumin. Długość ścieżki wynosi 3 km. Przeplata się ze szlakiem czerwonym 6.

 

  

Poniżej zaprezentowane ścieżki wiążą się z rozdziałem „A może do Puszcz Ceranowskiej i Sterdyńskiej?”

 

Ścieżka w puszczy ceranowskiej. Początek w Ceranowie w pobliżu kościoła i przedszkola. Celem jej utworzenia było ukazanie bogactwa siedlisk i ekosystemów leśnych wraz z występującymi tu gatunkami flory i fauny oraz przedstawienie licznych i ciekawych form ochrony przyrody. Ścieżka ma postać pętli, prowadzi drogami leśnymi i liniami oddziałowymi. Jej długość wynosi 12,6 km.Przeznaczona jest zatem dla wytrawnych piechurów bądź posiadaczy jednośladów (np. jako element szlaku C3). Czas samego przejazdu wynosi około 1,5 godziny. Na trasie ścieżki ustawionych jest 13 tablic dydaktycznych, które przybliżą nam walory przyrodnicze tego terenu. Jest też wiata, gdzie można odpocząć i w spokoju wsłuchać się w śpiew ptaków. Przy odrobinie szczęścia mamy szansę zobaczyć mieszkańców lasu, warto więc zachować ciszę, aby spotkać się "oko w oko" z grubym zwierzem jak np. dzikiem czy dostojnym jeleniem.

Przystanki: ptasi budzik, pomniki przyrody (bukowy starodrzew), uprawa leśna, rezerwat dąbrowy świetlistej, wzgórze ostańcowe ze stanowiskiem pazia żeglarza, etnograficzna kolekcja u gospodarza we wsi Garnek, pojecie ochrony strefowej, rezerwat Biele, rola mrówek w lesie, użytek ekologiczny- bagienko.

Ścieżka w puszczy sterdyńskiej. Trasa tej ścieżki umożliwia poznanie bogactwa przyrodniczego tego terenu. Zróżnicowane pod względem gatunkowym i wiekowym drzewostany, z bogatą warstwą runa i zamieszkującymi je zwierzętami czynią ścieżkę bardzo interesującą. Ścieżka prowadzi nas przez suche bory sosnowe, jak również podmokłe olsy, wśród których można ujrzeć płochliwego bociana czarnego. Nad przepływającą przez uroczysko Czarną Strugą dostrzeżemy obecność bobrów. Rarytasem jest rezerwat leśny "Sterdyń" z bardzo bogatą szatą roślinną. Możemy też zboczyć z trasy ścieżki i wstąpić do szkółki leśnej. Trasa ścieżki wynosi blisko 10 km, na których ulokowano 9 tablic dydaktycznych. Odpocząć można w szkółce leśnej, gdzie jest również kącik dydaktyczny bądź na końcu ścieżki na leśnym parkingu. Śpiew leśnego ptactwa, zapach żywicy i świeżość wilgotnych fragmentów drzewostanu powodują, że łatwo zapomnieć tu o codzienności i zjednoczyć się z przyrodą. Na trasie trzymajmy się zielonego oznakowania; ścieżka może być etapem szlaków rowerowych C3, C4. Leśniczówka Holendernia położona na trasie Sterdyń - Kiełpiniec (pks z Sokołowa Podlaskiego)- to początek ścieżki. Można też wyruszyć w drogę od końca ścieżki-  od leśnego parkingu na trasie Ceranów - Nur.

Przystanki: bobry, zabiegi gospodarcze w lesie, gatunki zwierząt zamieszkujących okoliczne lasy, las świerkowy, szkółka leśna, rez. Sterdyń, środowisko podmokłego olsu.